TRAVMA

Travma Nedir?

• Sosyal, ruhsal veya fiziksel durumu olumsuz etkileyen rahatsız edici bir duruma ya da yaşamı tehdit edici bir olaya veya olaylara oluşan tepkidir.
• Fiziksel ve duygusal olmak üzere ikiye ayrılır.
• Travmalar tek bir kişiyi etkileyebileceği gibi birden fazla kişiyi de etkileyebilir.

Fiziksel Travma

• Fiziksel travmalar genellikle kaza ve yaralanmaları içerir. Trafik kazaları, şiddetli yaralanmalar ve düşmeler, sporcu yaralanmaları, fiziksel saldırılar, doğal afetler ve savaşlar fiziksel travma kaynaklarıdır.
• Fiziksel travmalar sonucu vücutta doku zedelenmeleri, kanama, organ hasarı, kırıklar vb. görülebilir. Fiziksel travma sonrası laktik asit dehidrogenaz enziminde artış görülebilir.
• Fiziksel travmalar aynı zamanda psikolojik sorunlara yol açabilir. Yol açabileceği bazı psikolojik sorunlara, duygusal travma, travma sonrası stres bozukluğu, anksiyete bozukluğu ve bunalım örnek olarak gösterilebilir.

Psikolojik Travma

Psikolojik travma nedenlerine örnek olarak sevilen bir kişinin beklenmedik kaybı, ebeveynlerin boşanması, ilişkide yaşanan ayrılık, çocukluk döneminde istismar, mobbing, yoksulluk, ergenlikte zorbalık, ihmal edilme, taciz, tecavüz, aile içi şiddet gibi durumlar verilebilir.

Psikolojik Travma Belirtileri

• Yaşanan travmatik deneyim sonrası, depresyon, panik atak.
• Travma sonrası stres bozukluğu.
• Kaygı, korku ve endişe hissinin artması.
• Güvensizlik duygusu.
• Geleceğe duyulan umudun azalması.
• Agresyon (Fazla öfke, saldırganlık).
• Anhedoni (Hayattan zevk almama hali).
• Güncel hayata devam etmede zorluk. Travmatik olayı sürekli düşünme hali.
• Sosyal ilişkilerde bozulma.
• Uyku düzeninde bozulmalar, kabuslar.

Kişisel Travmalar

• Ayrılık ve boşanmalar
• İş kaybı- uzun süreli işsizlik
• Aile içi veya dışı şiddet/istismar
• Tecavüz/cinsel istismar
• İşkence
• Kazalar, yangın, patlama gibi olaylar
• Ani hastalıklar ya da ameliyatlar
• Sakat kalma
• Ani ölümler

Toplumsal Travmalar

• Savaş
• Terör
• Doğal afetler
• Bulaşıcı hastalıklar
• Ekonomik krizler

Dolaylı Travma/İkincil Travmatik Stres

• Ciddi biçimde strese yol açan ya da trajik bir olaya tanık olan, bu olaya ilişkin bilgiye sahip olan ya da olay sonrası yardım çalışmalarında bulunanların tepkisi ( Lerias ve Byrne, 2003).
• Marmara depremi sonrası yapılan bir çalışmada hastane çalışanlarında TSSB yaygınlığı %2,7, depresyon yaygınlığı %1.

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB)
Posttravmatik Stres Bozukluğu (PTSD)

TSSB kişinin travmatik olay yaşaması veya tanık olması sonucu ortaya çıkan psikolojik bozukluktur. Savaş, doğal afetler, fiziksel veya cinsel saldırılar, kazalar ve şiddet gibi olaylar bu bozukluğu tetikleyebilir.

TSSB Belirtileri

• Travmatik olayı tekrar hatırlama (flashback, kâbus)
• Yoğun kaygı ve korku hissi
• Uykusuzluk veya huzursuz uyku
• Ani öfke patlamaları, sinirlilik
• Olayı hatırlatan durumlardan kaçınma
• Duygusal kopukluk, ilgisizlik
• Odaklanma ve hafıza problemleri

Ne Zaman Destek Almalıyım?

Travmatik olay sonrası verilen tepkiler, olağandışı bir olaya verilen normal tepkilerdir. Travmatik bir olay sonrası yoğun kaygı, uyku problemleri, umutsuzluk vb. fiziksel, bilişsel, duygusal ya da sosyal tepkilerin gözlemlenmesi gayet doğal bir süreçtir ancak yaklaşık bir ay geçmesine rağmen bu tepkilerde azalma olmuyorsa ya da sıklığı ve şiddeti giderek artıyorsa destek alınması gerekir.

• TSSB belirtilerinde azalma olmuyorsa veya sıklığı, şiddeti artıyorsa.
• Günlük hayatı etkiliyorsa.
• Nedensiz yere çok yoğun korku ve endişe yaşıyorsanız.
• Panik belirtileri gösteriyorsanız (nefessiz kalma, sürekli titreme, baş dönmesi, kalp atış hızında artış vb.)

TSBB Tedavisinde Uygulanan Yöntemler

1.    Psikoterapi:

• Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT): Travmatik olayın kişinin düşünce yapısını nasıl etkilediğini anlamaya ve bu düşünceleri yeniden yapılandırmaya yardımcı olur. Bu terapi yöntemi, kişinin geçmiş travmayı anlamasına ve geleceğe yönelik olumlu adımlar atmasına yardımcı olabilir.
• Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme (EMDR): Travmatik anıların beyinde yeniden işlenmesini sağlayarak, bu olayların kişi üzerindeki olumsuz etkilerini azaltır. EMDR, travma tedavisinde oldukça etkili bir yöntemdir.

2.   İlaç Tedavisi:

Antidepresanlar ve anksiyolitikler, TSSB belirtilerini hafifletmek için sıkça kullanılır. Bu ilaçlar, özellikle anksiyete ve depresyonun eşlik ettiği vakalarda etkili olabilir. Ancak, ilaç tedavisi genellikle psikoterapiyle birleştirildiğinde daha iyi sonuç verir.

3.   Transkraniyal Manyetik Uyarım (TMS) Tedavisi:

• TMS, TSSB tedavisinde yenilikçi bir yaklaşımdır. Bu yöntem, beynin belirli bölgelerine manyetik darbeler göndererek, sinir hücrelerini uyarır. TMS, özellikle ilaç tedavisine yanıt vermeyen bireylerde etkili bir alternatif olarak öne çıkmaktadır. İnvaziv olmayan bir yöntem olduğu için ağrısızdır ve günlük yaşamı kesintiye uğratmaz.
• TMS, beynin duygu ve düşünce düzenleme bölgelerini hedef alır. Bu sayede, kişinin olumsuz duygusal tepkileri azalır ve daha dengeli bir ruh hali geliştirmesi sağlanır.

4.   DESTEK GRUPLARI

Benzer deneyimleri yaşayan kişilerle bir araya gelmek, TSSB ile mücadelede duygusal destek sağlar. Grup terapileri, kişinin yalnız olmadığını hissetmesine yardımcı olur. Ayrıca, diğer insanların deneyimlerinden öğrenmek ve başa çıkma stratejilerini paylaşmak da faydalıdır.

5.   KENDİ KENDİNE YARDIM YÖNTEMLERİ

Meditasyon, yoga ve düzenli fiziksel egzersiz gibi teknikler, kişinin stresi yönetmesine ve daha huzurlu bir yaşam sürmesine yardımcı olabilir. Ayrıca, bireyin düzenli uyku alışkanlıkları geliştirmesi ve sağlıklı beslenmesi de tedavi sürecine katkı sağlar.

Süeda AKBAY