ÇOCUKLARDA SINIR

Çocuklarda Sınır Nedir?

Çocuklarda sınır, çocuğun davranışlarını şekillendiren ve sosyal, duygusal gelişimini destekleyen kurallar, sınırlar ve beklentilerdir.

Bu sınırlar çocuğa güvenli ortam sunar, sağlıklı bir özgürlük anlayışı geliştirmesini sağlar, toplumsal kurallara uymasına yardımcı olur.

Sağlıklı Sınır Koymanın Çocuğun Ruh Sağlığı Üzerindeki Olumlu Etkileri

• Güven duygusu geliştirir.
• Duygusal düzenlemeyi destekler.
• Sorumluluk ve öz disiplin kazandırır.
• Benlik saygısını artırır.
• Sosyal ilişkileri olumlu etkiler.
• Kaygı ve stres düzeyini azaltır.

Sınır Türleri

Fiziksel Sınırlar

Çocuğun kişisel alanına, bedensel dokunulmazlığına ve mahremiyetine saygı gösterilmesini ifade eder.

Duygusal Sınırlar

Çocuğun duygularını tanıma, ifade etme ve başkalarının duygularına saygı gösterme becerisini kapsar.

Davranışsal Sınırlar

Çocuğun neyin doğru neyin yanlış olduğunu öğrenmesini sağlayan, kabul edilebilir davranışları belirleyen kurallardır.

 

Sağlıklı ve Sağlıksız Sınırlar

Aşırı Gevşek Sınırlar

Çocuğa net kurallar koymayan, sınırları belirsiz veya tutarsız şekilde uygulayan yaklaşımdır. Bu durumda çocuk, neyin doğru neyin yanlış olduğunu öğrenmekte zorlanabilir, sınır tanımayan ve dürtüsel davranışlar geliştirebilir.

Aşırı Katı Sınırlar

Çocuğun duygularına ve ihtiyaçlarına yer vermeden, sert ve esnek olmayan kuralların uygulandığı yaklaşımdır. Bu tutum, çocukta korku, itaatkârlık ya da isyankâr davranışlar ve düşük özgüven gelişmesine neden olabilir.

Esnek ve Sağlıklı Sınırlar

Çocuğun yaşına, gelişim düzeyine ve bireysel ihtiyaçlarına uygun olarak belirlenen hem sevgi hem de tutarlılık içeren kuralları ifade eder. Bu yaklaşımda çocukla açık iletişim kurulur; sınırların nedenleri açıklanır ve çocuğun duyguları dikkate alınır. Aynı zamanda sınırlar net ve kararlıdır; çocuk neyin kabul edilebilir olduğunu bilir.

Gelişim Dönemlerine göre Sınırlar

0-6 Yaş

0-6 yaş çocuklara sınır koyarken sınırlar basit, net, tutarlı ve yaşa uygun olmalıdır. Sevgi dolu bir dil kullanılmalı, sınırların nedeni kısa ve anlaşılır şekilde açıklanmalıdır. Fiziksel güvenlik ön planda tutulmalı, olumlu davranışlar pekiştirilmelidir. Kurallar sık sık tekrar edilmeli ve ebeveyn tutumu kararlı olmalıdır. Oyun ve rutinler aracılığıyla sınırlar doğal şekilde öğretilebilir.

7-12 Yaş

7-12 yaş arası çocuklara sınır koyarken, kurallar açık, mantıklı ve gerekçeli olmalı; çocukla iletişim kurularak birlikte belirlenmelidir. Bu yaş grubunda çocuklar neden-sonuç ilişkisini daha iyi kavradığı için sınırların neden konulduğu açıklanmalı, tutarlılık korunmalı ve sorumluluk alma teşvik edilmelidir. Olumlu davranışlar ödüllendirilmeli, olumsuz davranışlarda ise net sonuçlar uygulanmalıdır.

Ergenlik

Ergenler için sınır koyma, karşılıklı saygı ve açık iletişim temelinde olmalıdır. Kurallar, ergenin görüşleri dikkate alınarak birlikte belirlenmeli ve esnek ama tutarlı şekilde uygulanmalıdır. Sınırların nedenleri açıklanmalı, bireysel sorumluluk ve özerklik desteklenmelidir. Güvene dayalı bir ilişki, sınırların kabulünü kolaylaştırır.

Sınır Koymada Hatalı Davranışlar

• Tutarsız kurallar koymak
• Aşırı otoriter olmak
• Aşırı gevşek veya sınır koymaktan kaçınmak.
• Sınırları açıklamamak.
• Sürekli tehdit ve ceza kullanmak.
• Söz verip uygulamamak.
• Aşırı açıklama yapıp ikna etmeye çalışmak.
• Çocuğun yaşına uygun olmayan sınırlar koymak.

 

Sınırların Danışma Sürecine Yansıtılması Nasıl Olmalıdır?

1. Sınırların Tanımlanması ve Farkındalık Geliştirme: Ebeveyn ve çocuğa sınır kavramı açıklanır; sağlıklı ve sağlıksız sınırlar ayırt edilir.
2. Mevcut Durumun Değerlendirilmesi: Ailedeki sınır uygulamaları ve ebeveyn-çocuk ilişkisi gözlemlenerek sorunlu alanlar belirlenir.
3. Eğitim ve Bilgilendirme Süreci: Ebeveyne yaşa uygun sınır koyma becerileri öğretilir; çocuğa da sınırların önemi anlatılır.
4. Davranışsal Gözlem ve Rehberlik: Ev içi kurallar belirlenir; ebeveyne etkili sınır koyma dili ve tutumu konusunda rehberlik edilir.
5. Duygusal Süreci Yönetme: Sınır koyarken yaşanan duygular ele alınır; ebeveyn ve çocuk duygusal olarak desteklenir.
6. Süreçte Tutarlılık ve Takip: Sınırların uygulanması izlenir; karşılaşılan güçlükler değerlendirilir ve düzenlemeler yapılır.
7. Sınırların Modelleme Yoluyla Öğretilmesi:

Danışman, sağlıklı sınır koymayı hem ebeveyne hem çocuğa iletişimiyle model olarak gösterir.

Öneriler

• Çocuklarda Sınırlar Dr. Henry Cloud, Dr. John Townsend (Kitap): Çocuğunuzla aranızdaki güvenli ilişkiye zarar vermeden ona tehlikelere karşı önsezi geliştirebileceği, doğru ile yanlışı ve iyi ile daha iyiyi ayırt edebileceği güvenli bir ortam sağlayabilmenize yardımcı olacak pratik bir rehber sunuyor.
• Çocuklar için Sınırlar Eğitimine Giriş Psikolog Tülay KÖK (podcast): Psikolog Tülay KÖK’ün ebeveynler için hazırlamış olduğu 10 bölümden oluşan bu podcastte sınır çizmenin zorluklarından, sınırlarımızın katı olup olmadığından, çocuklarımızı üzmeden nasıl sınır çizebileceğimizden bahsediyor.
• Çocuklarda Sınırlar Bilinci Nasıl Oluşur? Doğan Cüceloğlu (Youtube): Çocuklarımızı yetiştirirken onun sınırlarına özen gösteriyor muyuz? Çocuklarda sınırlar bilinci nasıl oluşturulur? Nasihat, suçlama ve yargılama gibi davranışlar toplumumuzda neden yaygın Doğan Cüceloğlu yukarıdaki gibi soruları bu videoda cevaplıyor.

Fatma Nur ÇIRA